Visie van Dr. Ansoms over alcoholverslaving
INHOUD
> Alcoholisme, een verward kluwen
> "Als de kringloop draaikolk wordt"
> Besluit
Alcoholisme, een verward kluwen
Wat alcoholisme is tracht Dr. Ansoms te omschrijven vanuit een verhelderend schema dat hij uit zijn ervaring puttend samenstelde. (met verhelderend bedoel ik het schema, niet dat alcoholisme eenvoudig of helder te interpreteren valt) Ook de gedachten van Jellinek en deze uit 'De vicieuze cirkels volgens Van Dijck' waren inspiratiebronnen. De titel van zijn boek omschrijft heel accuraat en inspirerend van wat alcoholisme is!
"Als de kringloop draaikolk wordt"
Heb je het beeld voor ogen van de vergevorderde aftakelende chronische alcoholist, de dagelijkse dronkaard? Dit beeld is erg negatief, men denkt aan wilszwakke, amorele, half-delinquente en gemarginaliseerde personen. Ze bestaan en zijn misschien erg leerzaam als voorbeeld maar ze zijn zeker niet representatief voor de grote meerderheid onder de alcoholisten of mensen met een drankprobleem. Wegens dit beeld wordt echter het alcoholprobleem langer verborgen gehouden door de alcoholist en zijn omgeving.
Historisch was deze moraliserende, negatieve weerklank vroeger nog veel erger en het is nog niet zo heel lang dat men benadrukt dat alcoholisme een ziekelijk gebeuren is. Vooral Jellinek heeft dit ziektebeeld gepropageerd. Hij was een Amerikaanse socioloog die zich in belangrijke mate liet inspireren door de pas opgerichte AA-beweging (1935). Dr. Ansoms onderschrijft de studie van Jellinek en komt tevens tot het besluit dat indien iemand de vraag stelt: 'ben ik alcoholist of niet?' het niet enkel volstaat om te kijken hoeveel en hoe dikwijls iemand drinkt, soms is dit zelfs niet helemaal relevant. Meer fundamenteel zijn de manier waarop men drinkt; zijn 'vrijheidsgraad...' tov het drinken, het niet in staat zijn om 'weinig' te drinken.
Als info, klik hier voor enkele begrippen opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO)
Het invoeren van het ziekteconcept ivm alcoholisme bracht in elk geval meer begrip en hulpverlening teweeg. Dit betekent echter helemaal niet dat de alcoholist zich volledig mag verschuilen achter het alibi: "ik ben ziek", ziek zijn is geen synoniem van niet verantwoordelijk zijn. Vooral in verband met het herstel is het belangrijk te wijzen op de persoonlijke verantwoordelijkheid van de alcoholist.
In het schema komen de verschillende vormen van drinken naar voor als functie van hun vrijheidsgraad, gaande van normaal sociaal drinken tot vergevorderd chronisch alcoholisme. We zien dat alcoholisme een zeer complex gebeuren is waarbij zowel biologische, farmacologische als puur psychosociale factoren zeer negatief op elkaar ingrijpen, zowel bij het ontstaan als het verloop en de gevolgen van alcoholisme. Het ganse verslavingsgebeuren heeft een progressieve evolutie waarbij na enige tijd oorzaak en gevolg nog moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn.
Preventie-mogelijkheid situeert zich voornamelijk ter hoogte van de ontstaansfactoren en bij het begin van de toxicomane evolutie.
Curatief moet ingegrepen worden tijdens de verdere evolutie en zeker bij de gevolgen.
Het schema deelt zich verder in onder:
1- De ontstaansfactoren.
a- Het middel
b- Het milieu
c- De mens
2- Toxicomaan gedrag of de evolutie van het drinkpatroon.
a- De vier fasen volgens Jellinek
b- De vicieuze cirkels volgens Van Dijck
c- De verschillende vormen van drinken op een continuum
3- De gevolgen.
a- Op lichamelijk vlak
b- Op psychologisch vlak
c- Op sociaal vlak
De ontstaansfactoren
In functie van de drinkgewoonten kan men de mensen in vier groepen indelen; de geheelonthouders, een overgrote meerderheid sociale drinkers, een belangrijke groep excessieve drinkers (zonder daarom verslaafd te zijn) en tenslotte een zeker percentage verslaafde drinkers of alcoholisten. De individuele consumptie van alcohol en de wijze waarop iemand drinkt wordt bepaald door een samenspel van talrijke factoren die men klassiek probeert te rangschikken onder drie noemers, de factoren gekoppeld aan het middel, het milieu en de mens. Het zijn de drie grote M's.
Toxicomaan gedrag
De zeer uiteenlopende ontstaansfactoren kunnen niet alleen in de beginfase maar ook in het later alcoholistisch drinken zeker verschillen veroorzaken. Andere mechanismen, zowel van biologische als psychologische aard, zijn verantwoordelijk voor de procesmatige evolutie met nogal stereotype karakteristieken. Eén van de grote verdiensten van Jellinek bestond er juist in dat hij getracht heeft dit verloop te beschrijven volgens vier fasen. De ideeën van Jellinek zijn nog steeds van enorme betekenis, niet alleen voor het verder wetenschappelijk denken over alcoholisme maar ook de AA-filosofie is in belangrijke mate gekoppeld aan dit ziekteconcept. Uiteindelijk blijven we natuurlijk geconfronteerd met het feit dat er heel wat verschillende drinkpatronen bestaan, zowel bij de verslaafde als bij de niet-verslaafde drinkers.
De gevolgen
Uit het schema blijkt dat de gevolgen te situeren zijn op drie niveaus, dit betekent niet dat ze bij alle alcoholisten op gelijkmatige manier verdeeld zijn. Regelmatig ontmoeten we alcoholisten die enorm veel psychosociale problemen hebben opgestapeld zonder bijzondere lichamelijke of biochemische afwijkingen te hebben. Anderzijds zijn er talrijke alcoholisten die gedurende jaren in stilte excessief gedronken hebben, of bij wie het drinken nooit gepaard ging met storend gedrag, en die dan plots tekens gaan ondervinden van reeds vergevorderd leverlijden. In functie van de meest opvallende gevolgen wordt men naar verschillende hulpcentra gekanaliseerd (medisch, sociaal-psychiatrisch of zelfs juridisch) wat verder stigmatiserend kan werken.
Besluit
Alcoholisme is een zeer complex probleem. Niet alle drankproblemen zijn onmiddellijk te interpreteren in het kader van alcoholverslaving. De juiste begrenzing is echter niet altijd gemakkelijk aan te geven. Er zijn verschillende graden van alcoholistisch drinken te onderscheiden. Op een bepaald moment geraken oorzaken en gevolgen evenwel onontwarbaar met elkaar verweven, het vormt een kluwen waarin de verslaafde alcoholist volkomen gevangen zit. Zonder hulp van anderen zal hij zich daar nog moeilijk uit kunnen redden en, zoals wij verder wel zullen zien, is de onthouding dan een eerste voorwaarde.
Dr. Stan Ansoms