Kinderen als slachtoffer van alcoholafhankelijke ouders
INHOUD
> Risico's en gevolgen voor kinderen
> Hulpverlening aan kinderen van alcoholisten
> Behandeling van alcoholmisbruik
Inleiding
EUROCARE en COFACE becijferden dat in België één kind op tien, onder de vijftien jaar, leeft in een gezin waarin één of beide ouders een alcoholprobleem heeft. Dit zijn zo'n 183.000 kinderen. Dit levert extra risico's op tijdens hun groei en ontwikkeling. Zo hebben kinderen van probleemdrinkers op latere leeftijd meer kans om zelf probleemdrinker te worden.
Risico's en gevolgen voor kinderen
Ouderlijk alcoholmisbruik kan leiden tot miskramen en vroeggeboorten en aangeboren afwijkingen. Kinderen zijn ook vaker het slachtoffer van geweld en verwaarlozing. Bij allerlei vormen van geweld blijkt alcohol in het spel te zijn, liefst tot 60% bij kindermishandeling. Bij 50 tot 70% van de gezinnen waar incest en seksueel misbruik plaatsvinden, speelt alcohol een rol. Ook het Europees rapport vermeldt dat alcohol betrokken is bij 50 tot 70% van fysieke of emotionele kindermisbruik binnen de EU.
Abusief gedrag in de ene generatie kan in de volgende generatie ook misbruik veroorzaken: Kinderen van probleemdrinkers hebben op latere leeftijd meer kans om zelf probleemdrinker te worden. Vrouwen die als kind misbruikt werden door een alcoholafhankelijke vader hebben meer kans om op latere leeftijd ook probleemdrinker te worden.
Daarnaast zijn er ook de negatieve psychische ervaringen en de grote kans op problemen in de volwassenheid. Sommigen kunnen moeilijker een relatie aangaan. Anderen ontwikkelen zelf psychische problemen zoals angststoornissen, depressies, persoonlijkheidsstoornissen, e.d.
De voornaamste predictieve factor van latere problemen blijkt de familiale disharmonie te zijn. Vandaar de noodzaak om zo snel en efficiënt mogelijk in te grijpen.
Situering problematiek
Het gezin is voor de meeste mensen het primaire levensmilieu en het is vooral het gezinsleven dat grondig verstoord wordt wanneer één van de ouders/partners alcoholafhankelijk is. Niet alleen de praktische, dagelijkse gang van zaken dreigt vast te lopen (niet nakomen van afspraken, ongelukken, financiële problemen,...), maar vooral de kwaliteit van de gezinsrelaties (partnerrelatie, ouder-kind relaties) wordt ernstig aangetast.
Juist deze kwaliteit van gezinsrelaties vormt de basis en is de beste garantie voor een gezonde opvoeding en ontwikkeling van de kinderen in het gezin. Vele aspecten die van belang zijn voor het evenwichtig opgroeien van kinderen komen onder druk te staan. Voortdurende actieve drinkfasen dreigen het gezin in een chronische crisistoestand te brengen. De communicatie wordt verstoord en wordt hoe langer hoe negatiever. Er treedt emotionele vervreemding op; de ouders hebben hun aandacht vooral op hun eigen problemen gericht; de gezinsleden zijn ofwel te veel ofwel te weinig betrokken op elkaar. Kortom, het emotionele welzijn van de gezinsleden is bedreigd en verstoord.
Hulpverlening aan kinderen van alcoholisten
In de hulpverlening bestaat weinig aandacht voor deze kinderen. Het project voor kinderen dat werd ontwikkeld in de psychiatrische kliniek Broeders Alexianen te Tienen stelt zich tot doel een aanzet te geven voor hulpverlening aan KOAP (Kinderen van Ouders met Alcoholproblemen) in Vlaanderen. Het is een interventieprogramma dat de deelnemers helpt om alcoholafhankelijkheid en de gevolgen voor het hele gezin beter te begrijpen en ermee om te leren gaan. Het programma werd opgesteld op basis van een grondige literatuurstudie en van de jarenlange ervaring die de kliniek heeft met kinderen van mensen met alcoholproblemen. Het is gericht op preventie en bevorderen van de weerbaarheid van de kinderen.Op dit ogenblik heeft de psychiatrische kliniek Broeders Alexianen, i.s.m. De Vereniging voor Alcohol en andere Drugproblemen een draaiboek ter beschikking voor hulpverleners waarin het interventieprogramma uitgeschreven werd. Daarnaast werden werkboekjes voor jonge kinderen (8-12 jaar) en tieners (12-18 jaar) ontwikkeld.
Behandeling van alcoholmisbruik
Het is duidelijk dat om alcoholafhankelijkheid te behandelen men zo vroeg mogelijk moet ingrijpen. Een alcoholprobleem treft niet alleen de patiënt maar ook zijn omgeving. In België tellen we 350.000 alcoholafhankelijken. Stel dat iedere patiënt nog maar één familielid negatief beïnvloedt, dan lijden er dagelijks 700.000 mensen door alcoholproblemen. Uit onderzoek weten we dat iemand slechts heel laat wordt herkend als zijnde alcoholafhankelijk, gemiddeld heeft hij/zij al 12,8 jaar een alcoholprobleem vooraleer de diagnose wordt gesteld.
Slechts 1/3 tot 1/2 van de alcoholafhankelijken worden al dusdanig door de huisarts herkend. Bij vrouwen is dit nog lager: slechts 10% van de vrouwelijke patiënten wordt door de huisarts herkend als alcoholafhankelijk.
De laatste jaren zijn er uitstekende screeningsinstrumenten ontwikkeld zoals de CAGE en de Five Shot. Dit zijn twee korte vragenlijstjes die toelaten om vroegtijdig alcoholproblemen op te sporen en dus ook veel vroeger te behandelen.
De behandeling van een alcoholafhankelijke patiënt bestaat uit volgende stappen:
- Motiveren voor behandeling
- Detoxificatie of ontgifting
- Voorkomen van terugval in (ongecontroleerd) gebruik
TEST: vragenlijsten ter detectie van alcoholproblemen
- Heeft u wel eens het gevoel gehad te moeten minderen met drinken?
- Raakt u geïrriteerd door opmerkingen van anderen op uw alcoholgebruik?
- Heeft u zich wel eens schuldig gevoeld over uw drinken?
- Heeft u wel eens direct na het opstaan gedronken om de zenuwen de baas te worden of om van een kater af te komen?
--> Twee positief: doet een alcoholprobleem vermoeden.